Dwutlenek tytanu TiO₂ w kosmetykach: Toksykologia, regulacje oraz dowody naukowe
- annolim
- 8 sty
- 4 minut(y) czytania
Dwutlenek tytanu (TiO₂) to jeden z najpowszechniej stosowanych składników kosmetyków na świecie, ceniony za swoje właściwości wybielające i skuteczność jako filtr UV w produktach do ochrony przeciwsłonecznej. Jego długotrwałe stosowanie sprawiło, że stał się znany zarówno chemikom w przemyśle kosmetycznym, jak i konsumentom, jednak wątpliwości dotyczące jego bezpieczeństwa – zwłaszcza w formie nanocząsteczek – skłoniły do szczegółowej kontroli regulacyjnej i badań naukowych.
W niniejszym artykule omówiono profil toksykologiczny dwutlenku tytanu w kosmetykach, koncentrując się na narażeniu skóry, ryzyku wdychania oraz wymogach regulacyjnych, popartych literaturą naukową i ocenami bezpieczeństwa.
Czym jest dwutlenek tytanu i jak jest stosowany w kosmetykach?
Dwutlenek tytanu występuje w różnych rozmiarach cząstek i formach krystalicznych:
Mikronizowany (pigmentowy) TiO₂ stosowany jako barwnik (CI 77891)
Nano-TiO₂ stosowany głównie jako filtr UV w kremach przeciwsłonecznych i kremach na dzień w celu zmniejszenia krycia przy jednoczesnym zachowaniu ochrony przed promieniowaniem UV. Forma nano odnosi się zazwyczaj do cząstek <100 nm w co najmniej jednym wymiarze, chociaż definicje regulacyjne dotyczące kosmetyków są różne.
Kluczowe zagadnienia toksykologiczne
Narażenie przez skórę: Podstawowa droga narażenia w przypadku kosmetyków
Najbardziej istotną drogą narażenia w przypadku większości kosmetyków jest kontakt ze skórą.
Wnikanie przez skórę
Liczne badania in vitro i in vivo pokazują, że zarówno mikronowe cząstki, jak i nanocząsteczki TiO₂ nie przenikają poza zewnętrzną warstwę naskórka (warstwę rogową) do żywych komórek ani do krążenia ogólnego w zdrowej lub uszkodzonej skórze. Potwierdziły to badania na ludziach i zwierzętach, dotyczące składu kremów przeciwsłonecznych.
Opinia SCCS w sprawie bezpieczeństwa
Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS), niezależny organ ekspercki UE, stwierdził, że nano-TiO₂ w ilości do 25% w produktach stosowanych na skórę nie stwarza zagrożenia dla zdrowia w przypadku stosowania na zdrową lub poparzoną słońcem skórę.
Podrażnienie i uczulenie
Nano-TiO₂ jest generalnie uważany za nieuczulający i jedynie lekko lub niedrażniący dla skóry. Brak dowodów sugerujących mutagenność, toksyczność reprodukcyjną lub rakotwórczość przy typowej ekspozycji miejscowej.
Wdychanie: Główne zagrożenie toksykologiczne
Chociaż narażenie przez skórę wydaje się być niewielkim ryzykiem, głównym zagrożeniem jest wdychanie cząstek respirabilnych (zwłaszcza w postaci proszków lub aerozoli).
Dowody z badań na zwierzętach
Badania inhalacyjne na zwierzętach wielokrotnie wykazały stan zapalny płuc i związane z nim działania niepożądane – w tym, w niektórych protokołach z wysokimi dawkami, guzy płuc. Odkrycia te stanowią podstawę oceny zagrożeń dla zdrowia.
Klasyfikacja rakotwórczości
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała dwutlenek tytanu jako „potencjalnie rakotwórczy dla ludzi (Grupa 2B)” w oparciu głównie o dowody wziewne z badań na zwierzętach (ograniczone dowody z badań na ludziach).
Klasyfikacja ta odzwierciedla zagrożenie – a nie ryzyko przy typowych poziomach narażenia konsumentów – i nie oznacza, że stosowanie na skórę w kosmetykach jest rakotwórcze.
Reakcja organów regulacyjnych
Ze względu na zagrożenie wziewne:
Rozporządzenie UE w sprawie kosmetyków (WE) nr 1223/2009 zakazuje stosowania TiO₂ w produktach do rozpylania lub sypkich proszkach, które mogłyby prowadzić do narażenia konsumentów na inhalację. Opinie SCCS dotyczące bezpieczeństwa rozróżniają bezpieczne zastosowania miejscowe i niebezpieczne scenariusze inhalacji.
Narażenie doustne i ogólnoustrojowe
Przypadkowe narażenie doustne (np. z produktami do ust) jest uważane za bardzo niskie i mało prawdopodobne, aby w normalnych warunkach spowodowało znaczące wchłanianie do krążenia ogólnego.
Jednak organy regulacyjne (w tym SCCS i organy ds. bezpieczeństwa żywności, takie jak EFSA) nadal monitorują genotoksyczność i skutki ogólnoustrojowe dla wszystkich dróg narażenia. Najnowsze projekty SCCS sugerują, że nadal istnieją luki w danych, szczególnie dotyczące potencjalnej genotoksyczności niektórych form TiO₂ stosowanych w produktach kosmetycznych do stosowania w jamie ustnej.
Mechanizmy toksykologiczne i rozważania dotyczące rozmiaru/powłoki
Forma nano i powłoki powierzchniowe
Niewielkie rozmiary i duża powierzchnia nano-TiO₂ mogą teoretycznie zwiększać reaktywność i potencjał stresu oksydacyjnego w określonych warunkach.
Powłoki (np. na bazie krzemionki, tlenku glinu) powszechnie stosowane w kosmetykach nano-TiO₂ zmniejszają aktywność fotokatalityczną i potwierdzają oceny bezpieczeństwa, które wykazują znikomą penetrację przez skórę i zmniejszone ryzyko fotokatalityczne.
Aktualne regulacje
Unia Europejska
Zgodnie z Rozporządzeniem UE w sprawie kosmetyków (WE) nr 1223/2009:
Załącznik IV wymienia TiO₂ jako barwnik (CI 77891) dozwolony w kosmetykach z wymaganiami dotyczącymi czystości.
Załącznik VI wymienia TiO₂, w tym formy nano, jako dozwolony filtr UV do 25% w kosmetykach stosowanych na skórę.
Stosowanie jest zabronione w produktach w sprayu/proszku stwarzających ryzyko wdychania.
Niniejsze decyzje odzwierciedlają opinie SCCS, które podkreślają bezpieczeństwo stosowania na skórę, ale ograniczają narażenie na wdychanie.
Stany Zjednoczone
Dwutlenek tytanu jest dozwolony jako dodatek barwiący w kosmetykach zgodnie z regulacjami FDA.
Jest on również uznawany za aktywny składnik kremów przeciwsłonecznych, a producenci odpowiadają za zapewnienie bezpieczeństwa w ramach zgodności z przepisami.
Agencja FDA wydała niewiążące wytyczne dotyczące nanomateriałów w kosmetykach, które mają pomóc branży w charakteryzowaniu i ocenie ryzyka.
Komisja Europejska opublikowała dokument potwierdzający unieważnienie zharmonizowanej klasyfikacji dwutlenku tytanu w postaci proszku zawierającego 1% lub więcej cząstek o średnicy aerodynamicznej równej lub mniejszej niż 10 μm jako substancji rakotwórczej kategorii 2 (wdychanie) – H351. Zgodnie z zawiadomieniem, załączniki I, III oraz uwaga W, uwaga 10 w załączniku III do rozporządzenia delegowanego (UE) 2020/217 również zostają unieważnione.
Wniosek
Aktualne dowody naukowe i oceny regulacyjne konsekwentnie wskazują, że dwutlenek tytanu jest bezpieczny w stosowaniu w kosmetykach, jeśli jest stosowany na skórę i zgodnie z wymogami regulacyjnymi. Główny problem toksykologiczny – wdychanie cząstek respirabilnych – jest dobrze scharakteryzowany i rozwiązany poprzez ograniczenia dotyczące formy produktu, szczególnie w UE.
Trwające badania stale pogłębiają wiedzę na temat nanoform i narażenia drogą doustną, zapewniając, że dwutlenek tytanu pozostaje jednym z najdokładniej zbadanych składników kosmetycznych stosowanych obecnie.
Kluczowe źródła naukowe
© 2026 TOC. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Komentarze